ويتامين B6
ساعت ۸:۱۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸٦  

پيريدوکسين
ويتامين B6 ، اصطلاحي است كه براي سه تركيب مشابه پيريدوكسين ، پيريدوكسال و پيريدوكسامين به كار مي رود.
پريدوکسين در سال ۱۹۳۴ به عنوان ويتامين B6 يا ادرمين شناسايي شد اين ماده عامل بهبود بيماري هاي پوستي مخصوصي بود که با بقيه ويتامين هايي که بعدا جزء ويتامين هاي گروه B شناسايي شدند درمان نمي شد اين ويتامين در سال ۱۹۳۸ تجزيه و در سال ۱۹۳۹ سنتز گرديد. اين ويتامين به حرارت و اسيد مقاوم مي باشد ولي حرارت هاي شديد مثل فرايند پختن وفراوري تقريباً ۵۰ درصد ويتامين را از بين مي برد، همچنين نگهداري مواد غذايي براي مدت طولاني، کنسرو کردن، بريان کردن گوشت، الکل و استروژن از جمله عوامل از ميان برنده اين ماده مغذي‌اند. منجمد کردن سبزي ها باعث کاهش ۲۵% اين ويتامين مي شود  اكسيداسيون ، قليا و نور ماوراي بنفش به ويتامين B6 آسيب مي رساند.

اثرات کمبود :
فقدان ويتامين B6 در موش ايجاد عوارضي شبيه به پلاگر مي‌نمايد. يعني اختلالات پوستي همراه با تورم ، زخم و خونريزي و اين عوارض بيشتر به صورت قرينه بر روي پنجه‌ها يا روي پرزه و گوشها ظاهر مي‌گردند. در حيوان جوان رشد متوقف گرديده، حالت ضعف و لاغري بروز مي‌نمايد و ادامه فقدان ويتامين به مرگ حيوان منجر مي‌شود.
فقدان اين ويتامين در جوجه مرغ خانگي و خوک باعث کم خوني مي‌شود. بنابراين به نظر مي‌آيد که اين ويتامين در عمل بيوسنتز هموگلوبين نيز موثر است. فقدان ويتامين B6 در انسان بويژه در کودکان سبب اختلال در واکنشهاي متابوليسمي سلولهاي عصبي مي‌گردد و موجب عوارض عصبي مانند دردهاي ناحيه شکم ، دشواري در راه رفتن و حملات صرع و تشنج مي‌شود.

عملکرد :
كوآنزيم پيريدوكسال 5 - فسفات در واكنش هاي بيوشيميايي گسترده اي دخيل مي باشد ، از جمله متابوليسم گليكوژن و اسيدهاي آمينه ، سنتز اسيدهاي نوكلئيك و سنتز و متابوليسم هموگلوبين. همچنين اين ماده در سنتز اسفنگوميلين و اسفنگوليپيدهاي ديگر و نوروترانسميترها نقش دارد  و به عنوان كوآنزيم بيشتر از صد آنزيم ، نقش ايفا مي كند.
اسيد گاما- آمينوبوتيريک يک آرامش دهنده طبيعي و تنظيم کننده فعاليت سلولهاي عصبي است. فقدان ويتامين B6 سبب تقليل مقدار اين اسيد در سلول عصبي مي‌شود و اختلالات عصبي ناشي از اين کمبود مي‌باشد.تجربه نشان داده که اختلالات عصبي ناشي از فقدان B6 را مي‌توان با تجويز اسيد گاما بوتيريک معالجه کرد.
از عملکردهاي ديگر ويتامين B6 مي توان شرکت در مراحلي از متابوليسم ليپيدها را نام برداين ويتامين براي توليد آنتي کور ضروري است.
اين ويتامين محلول در آب است بنابراين در بدن ذخيره نمي شود. مقادير بيش از حد نياز اين ويتامين تقريبا هشت ساعت پس از خوردن غذا دفع مي‌گردد.
باکتريهاي موجود در روده انسان مي‌توانند به مقدار اندکي ويتامين B6 سنتز نمايند. با افزايش پروتئين جيره غذايي نياز به وبتامين B6 نيز بيشتر مي شود پس ميزان مورد نياز ان وابسته به ميزان پروتئين رژيم غذايي است تا مقدار کالري ان در صورت مصرف غذاهاي سرشار از پروتئين نياز به ترکيبات حاوي B6 افزايش مي يابد.
اين ويتامين در اکثر غذاها وجود دارد افرادي كه رژيم غذايي متعادل شامل منابع ويتامين B6 مصرف مي كنند نياز روزانه شان به اين ويتامين مرتفع شده و نيازي به مكمل هاي اضافي اين ويتامين ندارند توصيه مي شود مكمل هاي ويتاميني را هميشه همراه با آب، ترجيحاً بعد از غذا مصرف كنيد.

ميزان پيشنهادي :
براي افراد بالغ روزانه ۲ ميلي گرم B6 توصيه شده است و اگر نوزادان شيرخوار روزانه کمتر از ۰.۱ ميلي گرم ويتامين B6 دريافت دارند عوارض کمبود ويتامين ظاهر مي‌گردد- هر ليتر شير انسان  ۱ ميلي گرم پيريدوکسين دارد- در  زنان باردار مقدار مورد نياز بيشتر است.

منابع:
مخمر آبجو  ،جگر ، قلوه ،دل ، کلم, تخم مرغ، گوشت گوساله ، موز، غلات کامل و عسل

تشخيص وضعيت ويتامين B6 در بدن:
با توجه به اينکه قسمت اعظم پيردوکسين قبل از اينکه از ادرار دفع شود به اسيد پيريدوکسيک تبديل مي گردد بنابراين  سنجش مقدار اين ماده متابوليکي در ادرار معيار مناسبي جهت تشخيص وضعيت ويتامين B6 است اگر مقدار اسيد پيريدوکسيک دفع شده در ادرار فرد ۱/۰  تا  ۲/۰ ميلي گرم باشد نشان دهنده کمبود ويتامين است.
مصرف قرص هاي ضد بارداري ممکن است در بدن تغييرات متابوليکي ايجاد کند ونياز بدن به ويتامين B6 را افزايش دهد البته اين عارضه با تجويز ويتامين B6 از بين مي رود و چون کمبود اين ويتامين منجر به تشکيل سنگ هاي ادراري مي شود احتمال بروز اين بيماري در افرادي که قرص هاي ضد بارداري مصرف مي کنند زياد است.
ناراحتي هاي عصبي ناشي از مصرف قرص هاي ضد بارداري را به عدم تبديل تريپتوفان به سروتونين که يک انتقال دهنده عصبي در مغز است نسبت مي دهند چون مصرف قرص هاي ضد بارداري نياز بدن را به اين ويتامين را افزايش ميدهد براي جبران کمبود ان تامين ۳۰ ميلي گرم پيريدوکسين ضروري خواهد بود.

علايم و نشانه هاي كمبود :
علايم و نشانه هاي كمبود ويتامين B6 شامل آنمي هيپوكروميك و ميكروستيك ،تشنج ، گيجي و افسردگي مي باشند.
كمبود ويتامين B6 در كودكان و شيرخواران ، موجب اختلالات الكتروانسفالوگرافي و تشنجي مي گردد.
كمبود ويتامين B6 در بزرگسالان موجب چيلوز ، گلوسيت ، استوماتيت ، آنمي ، تحريك پذيري ، گيجي و افسردگي مي گردد.
*كمبود ثانويه ويتامين B6 ، ممكن است در اثر سوء جذب ، اورمي ، سرطان ، نارسايي قلبي و سيروز ايجاد گردد.خانم هاي باردار ، الكلي ها و افراد مسن در خطر كمبود ثانويه ويتامين B6 مي باشند.
عواملي که منجر به کمبود يا نيازمندي به ويتامين B6 مي گردد :
- کافي نبودن مصرف آن در غذا
- جذب ناقص ويتامين
- جذب ناقص آن در روده
- وجود نواقصي در عمل اکسيداسيون پيريدوکسين
- دفع ويتامين B6 به مقدار زياد از طريق کليه در اثر غير فعال شدن توسط داروها وافزايش فعاليت متابوليکي (بارداری، تب، ...)
- افزايش مصرف پروتئين

اثرات :
جلوگیری از افزایش سطح هوموسيستئين:
يک ريسک فاکتور جديد براي بيماري قلبي سطوح بالاي هوموسيستئين در خون است؛ اين سطوح بالا مربوط به فقدان اسيد فوليک ، ويتامين B6  يا ويتامين B12 است.بر اساس تحقيقات انجام شده سطوح بالاي اسيد آمينه هوموسيستئين مي تواند به سلول هاي مغز صدمه وارد کند.
تخفیف درد: در مورد عادات ماهانه پر درد مصرف موادي که حاوي منيزيم ، ويتامين B6 ، B کمپلکس و بتا کاروتن هستند موثر مي باشد.
موثردر درمان پارکينسون : پارکينسون در نتيجه تحليل سلولهاي مغزي توليد کننده دوپامين روي مي دهد. محققان در تازه ترين مطالعات به تاثير ويتامين B6 در کاهش اين بيماري پي برده اند و مي گويند افزايش دريافت غذايي ويتامين B6 در کاهش پارکينسون موثر است. محققان هلندي دريافته اند احتمال ابتلا به پارکينسون در کساني که بيشترين مصرف ويتامين B6 را دارند ۵۰ درصد کمتر از وقوع آن در افرادي با کمترين دريافت اين ويتامين است.براي تعيين اثر اسيد فوليک ، ويتامين B6 و B12 در کاهش اين ترکيب در خون و نيز کاهش وقوع پارکينسون ، محققان با بررسي گروهي از افراد ۵۵  ساله و مسن تر در مدت ۱۰ سال دريافتند ارتباطي بين مصرف B12 يا اسيد فوليک و ابتلا به اين بيماري وجود ندارد اما دريافت B6 بيشتر باعث کاهش خطر پارکينسون مي شود.
عملکرد درست سيستم ايمني و عصبي : ويتامين B6 براي متابوليسم پروتئين و عملکرد درست سيستم ايمني و عصبي ضروري است.

موارد استفاده ويتامين B6 شامل موارد زير است:
- بهبود علايم ناشي از كمبود ويتامين B6، اين علايم شامل التهاب (قرمزي، ورم، درد)، دهان، ترك و خشك شدن لبها، تحريك پذيري، افسردگي و گيجي است.
- درمان كم خوني و اختلالات سيستم عصبي ناشي از داروهاي ضد سل.
- درمان بيماراني كه ميزان زيادي ايزونيازيد (داروي ضد سل) مصرف كرده اند.
- كاهش علايم سندرم پيش از قاعدگي (PMS).
- كاهش تهوع و استفراغ در طي حاملگي.

اشكال ديگر:
ويتامين B6 به صورت پيريدوكسين هيدروكلريد قابل دسترسي است. اين تركيب به صورت قرص در شكل مولتي ويتامين (قابل جويدن براي بچه ها) در دسترس است.
شكل ب-كمپكس يا به تنهايي به مقدارهاي ۱تا ۱۵۰ ميلي گرمي وجود دارد. ويتامين B6 همچنين در مولتي ويتامين هايي كه به صورت قطره و مايع هستند و بچه ها استفاده مي كنند نيز وجود دارد.

افراد با نيازهاي خاص :
- شيرخواراني كه شير مادر مي خورند و در هنگام تولد ، غلظت پلاسماي B6 آنها پايين است ، ممكن است در خطر كمبود ويتامين B6باشند.
- الكلي ها ، به علت اختلال در تبديل پيريدوكسين و پيريدوكسامين به پيريدوكسال فسفات ، ممكن است در خطر كمبود ويتامين B6 باشند.
- افرادي كه با داروهاي مهار كننده ي فعاليت ويتامين ها از جمله ايزونيازيد ، پني سيلامين ، كورتيكواستروئيدها و يا ضد تشنج ها تحت درمان هستند ، ممكن است در خطر كمبود ويتامين B6 باشند

موارد احتياط:
ويتامين B6 وقتي به مقدار زياد (۲۰۰ ميلي گرم يا بيشتر در روز) و به مدت طولاني مصرف شود مي تواند باعث مشكلات عصبي شود. قطع مصرف آن باعث بهبودي مشكلات ميشود.

گردآورنده: م.سرخيل


کلمات کليدي: